Haft kaszubski - główne szkoły

W hafcie kaszubskim występuje siedem podstawowych kolorów, które łączą się z legendą o powstaniu Kaszub: chabrowy, niebieski, granatowy, żółty, zielony, czerwony, jak krew, którą każdy Kaszub gotów przelać w obronie swojej ziemi i brązowy lub czarny.

Jest to sztuka mająca na Kaszubach bardzo długą tradycję. Początek haftowi kaszubskiemu dały klasztory żukowskich norbertanek i żarnowieckich bernardynek. To właśnie mieszkanki tych klasztorów słynęły z pięknych haftowanych zdobień o ornamentacji nie znanej nigdzie indziej. Powolutku wzornictwo to opuszczało mury klasztorów i pojawiało się wśród okolicznych mieszkańców. Haft też przechodził pewnego rodzaju metamorfozy a złocone nici i jedwab zastępowały nici farbowane domowym sposobem i tkaniny z krosien kobiet wiejskich. Pastelowe kolory o niezliczonej ilości odcieni zmieniały się w żywe i twarde kolory, a wyszukane zawiłe wzory nabierały surowego piękna i prostoty.

W klasztorach do haftu używano nici złotych bądź srebrnych. Czepce zdobiono motywami roślinnymi: liliami, tulipanami czy owocami granatu, które potem przeniesiono na wzornictwo kaszubskie.

Zakonnice uczyły haftu młode dziewczęta z okolicznych dworów, domów mieszczańskich czy bogatych chat chłopskich. Dziewczęta te przenosiły tą sztukę do swoich okolic. Jedną z ostatnich uczennic klasztornych była Marianna Okoniewska, której wnuczki stały się najsłynniejszymi hafciarkami żukowskimi.

Siedmiokolorowy haft kaszubski, powstał dopiero na początku naszego stulecia. Początkiem stał się zorganizowany w 1906 roku kurs hafciarski w Wdzydzach przez Izydora i Teodorę Gulkowskim. Od tego momentu w kaszubskiej kulturze haft zajął pierwszoplanowe miejsce.

hft kaszubskiNajstarsza szkoła wdzydzka haftu kaszubskiego odznacza się bogatym wzornictwem w środkowej części płaszczyzny. Ogromne i bogate kompozycje są niezwykle kolorowe z przeważającą ilością koloru żółtego, czerwonego, niebieskiego i czarnego. Uzupełnieniem tych haftów, są kolory pastelowe. Wszystkie pozostałe szkoły haftu były pod silnymi wpływami Wdzydzkowskiej, która promieniowała na całe Kaszuby, a po wojnie nawet poza ich granice.

Odmienne są hafty wykonywane przez szkoły żukowskie. Oparte wyłącznie na siedmiu kolorach Kaszub, z przewagą niebieskiego, subtelnie wpasowane w wielkość płótna. Kolory nie są ostre, często cieniowane o bardzo skromnym wzorze, nawigujące do haftów klasztornych. Na wyodrębnienie się właśnie tej szkoły duży wpływ miały hafciarki Jadwiga i Zofia Ptach. Najpiękniejszym motywem haftu żukowskiego jest cieniowana róża od kolorów różu aż do wszystkich odcieni czerwieni.

W okresie międzywojennym powstaje szkoła pucka nawiązująca do haftu klasztornego z Żarnowca. Kolory w tym hafcie poza żółtym i niebieskim, są przygaszone, zieleń przyciemniona, za to niebieski ma wszystkie możliwe odcienie. Do haftu puckiego wprowadzono elementy związane z morzem.

Ostatnią z powstałych szkół haftu kaszubskiego jest wejherowska, której twórczynią była Franciszka Majkowska. Miała spore doświadczenie, gdyż w 1914 roku prowadziła kursy haftu w Sopocie. Hafty te oparte były na szkole wdzydzkowskiej, ale wprowadziła w niego motywy chryzantem, dali, groszku i aster. Jest to haft niezwykle wyrazisty kolorowy o dużych kompozycjach centralnych.

Wzory jakie mają kaszubskie hafty są wyjątkowe w formie i kolorze oraz w samej kompozycji. Ich powstawanie to swoistego rodzaju sztuka, którą należy zachować i starać się powielać wśród młodszych kaszubian, aby tradycja ich ojców upiększała nie tylko region samych Kaszub, ale i całego kraju.